Функционалды тамақтануға арналған шикізат ретіндегі өрік жемістерінің тағамдық және биологиялық құндылығы

Мақалада функционалды тамақтану индустриясы үшін шикізат базасы ретінде пайдалану контексінде өрік (Prunus armeniaca L.) жемістерінің нутриенттік профилі мен биологиялық құндылығына кешенді ғылыми-теориялық талдау жүргізілген. Шикізат құрамындағы мақсатты биокомпоненттер, соның ішінде пектинді заттар мен минералды матрикс сипатталған. Әлеуметтік-айтарлықтай (алиментарлы-тәуелді) аурулардың даму қаупін азайтудағы өрік компоненттерінің биокоррекциялық рөлі негізделген. Жемістердің термолабильді қосылыстарын өнеркәсіптік өңдеу кезінде туындайтын технологиялық кедергілер қарастырылып, дайын функционалды өнімдерде олардың нативті (табиғи) биологиялық құндылығын сақтаудың перспективалы бағыттары ұсынылған. Жұмыстың өзектілігі жергілікті сорттардың тағамдық құндылығы туралы мәліметтерді олардың экспорттық әлеуеті мен өнеркәсіптік өңделуі контексінде жүйелеу қажеттілігімен негізделеді. Зерттеу объектісі ретінде Гулистон қаласының Ұлттық паркі (Соғды облысы) аумағында іріктелген өрік үлгілері алынды, бұл ерекше жағалаулық микроклиматтың жемістердің биохимиялық құрамына әсерін ескеруге мүмкіндік берді. Жұмыс барысында ең көп таралған және экономикалық тұрғыдан маңызды үш помологиялық сорттың көпфакторлы органолептикалық және физика-химиялық талдауы жүргізілді, соның ішінде «Кандак» сорты бар. Зерттеу бейінді сенсорлық талдауды, қант-қышқыл индексін анықтауды және рефрактометриялық әдіспен құрғақ заттардың мөлшерін өлшеуді қамтитын қазіргі заманғы бағалау әдістеріне негізделген. Авторлар сорттардың генетикалық ерекшеліктері мен олардың табиғи дегидратациядан (кептіруден) кейінгі тауарлық көрсеткіштері арасындағы корреляциялық тәуелділікті егжей-тегжейлі сипаттаған.

1. О.Ш. Исмоилова, Дж.А. Рахмонова, Н.А. Тошходжаев, Определение потребительских свойств боярышника сортов северного Таджикистана //Вестник Алматинского Технологического Университета Выпуск № 1 (151). -2026, -С.98-103.

2. Дж.А. Рахмонова, Н.Дж. Рашидов, Н.А. Тошходжаев, Оценка потребительских свойств сушеных абрикосов Северного Таджикистана //Вестник Алматинского Технологического Университета Выпуск № 2 (152). -2026, с.98-103. -2026. С.153-158.

3. Дж.А. Рахмонова, Н.А. Тошходжаев, «Рaзрaботкa рецептуры и технологии мучного кондитерского изделия с добaвлением концентрaтa топинaмбурa» //Вестник Алматинского Технологического Университета Выпуск № 3 (1). -2023. С.147-153.

4. Л.В. Донченко, Технология пектина и пектинопродуктов: учебное пособие / Л. В. Донченко. – Москва: ДеЛи принт, 2020. – 256 с.

5. Л.Г. Елисеева, Инновационные технологии переработки плодоовощного сырья при производстве продуктов функционального назначения / Л.Г. Елисеева, О.М. Блинова // Пищевая промышленность. – 2022. – № 5. – С. 42–46.

6. Л.Г. Ипатова, Физиологически активные ингредиенты в технологии продуктов питания: монография / Л.Г. Ипатова, А.А. Кочеткова, А.П. Нечаев. – М.: ДеЛи принт, 2021. – 248 с.

7. Н.А. Тихомирова, Технология продуктов функционального питания / Н.А. Тихомирова. – М.: Франтера, 2023. – 212 с.

8. М.У. Шарофова, Дикорастущие и культурные плоды Таджикистана как источник функциональных ингредиентов / М.У. Шарофова, С.С. Сагдиева // Известия Академии наук Республики Таджикистан. Отделение биологических наук. – 2021. – № 3 (204). – С. 15–22.

9. ГОСТ 29059-91. Продукты переработки плодов и овощей. Титриметрический метод определения пектиновых веществ: межгосударственный стандарт: введен 01.01.1993. – Москва: Стандартинформ, 2010. – 7 с.

10. ГОСТ 32223-2013. Продукты переработки плодов и овощей. Фотоколориметрический метод определения пектиновых веществ: межгосударственный стандарт: введен 01.07.2014. – Москва: Стандартинформ, 2019. – 11 с.

11. О.В. Нестерова, Сравнительный анализ физико-химических методов экстракции и идентификации пектиновых полисахаридов из косточковых плодов / О.В. Нестерова, И.А. Матвеева // Химия растительного сырья. – 2023. – № 2. – С. 114– 122.

12. Н.С. Родионова, Инновационные подходы к фракционированию полисахаридного комплекса сочного растительного сырья / Н.С. Родионова, Т.В. Алексеева // Вестник Воронежского государственного университета инженерных технологий. – 2022. – Т. 84, № 3. – С. 76–83.

13. F. Anwar, Nutritional and therapeutic potential of apricot (Prunus armeniaca L.): A review / F. Anwar, S. Latif, M. Ashraf // Food Chemistry. – 2021. – Vol. 341, Pt. 2. – Art. 128213.

14. Рахмонова, Тошходжаев, Рахимова. “Качественный анализ функционального печенья” // Вестник Алматинского Технологического Университета Выпуск № 148, № 2 (2025)

15. ГОСТ 32896-2014. Фрукты сушеные. Общие технические условия. – Введ. 2015–07–01. – М.: Стандартинформ, 2015. – 16 с.