Күлдендірілген түйе сүті мен одан алынған өнімдердің негізгі минералдық және органогендік элементтерінің EDS-талдауы

Мақалада күлдендірілген түйе сүті мен оның туындыларының EDS-талдауs жүргізілді. ЭДС талдауының нәтижелеріне сүйене отырып, күлдендірілген түйе сүтінің, сүзбенің, құрттың және сарысудың негізгі минералды және органогенді элементтерінің құрамы анықталды. Бұл өнімдердегі негізгі макрожәне микроэлементтердің – натрий, калий, кальций, фосфор, магний, хлордың – және органогенді элементтердің – оттегі мен көміртектің – массалық үлестері анықталды. Күзгі және қысқы маусымдарда алынған түйе сүті мен оның туындыларының элементтік құрамы салыстырылды, сондай-ақ жем мен физиологиялық факторлардың элементтік профильдің қалыптасуына әсері анықталды. Түйе сүтін ашытылған сүт өнімдеріне технологиялық өңдеу кезіндегі өзгерістер де талданды және олардың адам ағзасы үшін функционалдық маңыздылығы бағаланды. Тәжірибелік деректер алынған өнімдердің минералдану деңгейінің жоғары екенін көрсетеді, бұл олардың тағамдық және биологиялық құндылығын анықтайды. Жалпы алғанда, алынған зерттеу нәтижелері түйе сүті мен оның өңделген өнімдерін халықтың әртүрлі топтары үшін функционалды және емдік тамақтануда пайдаланудың орындылығын дәлелдейді.

1. H. Abduku, G.M. Eshetu Physico-chemical properties and technological characteristics of camel milk in comparison with other dairy breeds: an overview // Journal of Dairy Production, Food and Home Economics. – 2024. – Vol. 43, № 1. – P. 1–7. https://doi.org/10.18805/ajdfr.DRF-303.

2. O. Al-Hajj, R. Lajnaf, Z. Jrad, M.A. Alshuniyaber, H.A. Jahrami, M.F. Serag El-Din Comparison of ethanol stability and chemical composition of camel milk from five samples // Animals. – 2022. – Vol. 12, № 5. – P. 615. https://doi.org/10.3390/ani12050615.

3. D. Baig, L. Sabikhi, Y. Khetra, P.A. Shelke Technological challenges in production of camel milk cheese and ways to overcome them – A review // International Dairy Journal. – 2022. – P. 105344. https://doi.org/10.1016/j.idairyj.2022.105344.

4. I.A. Bakry et al. A comprehensive review of the composition, nutritional value, and functional properties of camel milk fat // Foods. – 2021. – Vol. 10, № 9. – P. 2158. – URL: https://www.mdpi.com/2304-8158/10/9/2158.

5. Z. Bilal, A. Kondybayev, A. Ospanova, H. Tormo, S. Akhmetsadykova, F. Amutova, B. Faye, G. Konuspayeva Volatile organic compounds of camel milk and shubat across Kazakhstan’s regions, seasons, and breeds // Heliyon. – 2024. – Vol. 10, №15. – e35365. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e35365.

6. S. Elhassa, H. Osman, I. El Zubeir Micromineral composition of camel milk // Journal of Environmental and Agricultural Sciences. – 2023. – P. 18–27. https://jeas.agropublishers.com/2023/01/micro-mineral-composition-of-camel-milk/.

7. I. Fguiri et al. Camel milk-clotting using plant extracts as a substitute to commercial rennet // Journal of Chemistry. – 2021. – Vol. 2021. – Article 6680246.

8. A. Freye et al. Analysis of the nutritional composition of milk of the Bahraini camel (Camelus dromedarius): the content of fatty acids, minerals, phenolic compounds and antioxidants // Arabic Journal of Fundamental and Applied Sciences, 2024, vol. 31, №1, pp. 604-613. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/25765299.2024.2426294.

9. S. Seyiti, A. Kelimu, G. Yusufu Bactrian camel milk: chemical composition, bioactivities, processing techniques, and economic potential in China // Molecules. – 2024. – Vol. 29, №19. – 4680. https://doi.org/10.3390/molecules29194680.

10. Г.А. Кожабекова, Р.Б. Мухтарханова, А.У. Шингисов Исследование качественного состава комбинированного молока // Вестник Алматинского технологического университета. – 2022. – №1. – С. 49–53. https://doi.org/10.48184/2304-568X-2022-1-49-53.

11. К.С. Кулажанов, Ф.Т. Диханбаева, Э.Ж. Жаксыбаева, А.Б. Есенова, Г.Е. Есіркеп Характеристика текстурного профиля творожной массы из верблюжьего молока для геродиетики // Вестник Алматинского технологического университета. – 2021. – №4. – С. 16–22. https://doi.org/10.48184/2304-568X-2021-4-16-22.

12. A.B. Rakhmatulina, A.B. Abuova, F.T. Dikhanbayeva Main characteristics of camel milk and vitamin composition of shubat // Agriculture. – 2024. – P. 167. https://vestnik.korkyt.kz/wp-content/uploads/2024/04/Agriculture-2024-1-68-1.

13. C. Liu et al. Exploration and analysis of the composition and mechanism of efficacy of camel milk // Food Bioscience. – 2023. – Vol. 53. – Article 102564.

14. A. Musa et al. Evaluation of nutrients composition, minerals, vitamins and bioactive components of camel and cow milk sold in Katsina Metropolis // Journal of Biochemistry, Microbiology and Biotechnology. – 2022. – Vol. 10, № 1. – P. 46–51.

15. M.S. Muthukumaran et al. A comprehensive review on health benefits, nutritional composition and processed products of camel milk // Food Reviews International. – 2023. – Vol. 39, № 6. – P. 3080–3116. https://doi.org/10.1080/87559129.2023.

16. D. Patel, S. Pinto, M. Pal. A comprehensive review on the properties of camel milk and milk products. – 2022. https://www.hillpublisher.com/Up-File/202206/20220617140513.pdf.

17. G. Konuspayeva, B. Faye, M. Bengoumi Mineral composition of camel milk: a critical review // Animal Frontiers. – 2022. – Vol. 12, № 4. – P. 52–60. https://doi.org/10.1093/af/vfac044.

18. G. Konuspayeva, B. Faye Camel milk products: innovations, limitations and opportunities // Food Production, Processing and Nutrition. – 2023. – Vol. 3, №1. – Article 1. https://doi.org/10.1186/s43014-023-00130-7.

19. A. Yessenova, F. Dikhanbayeva, E. Assembayeva, D. Nurmukhanbetova, E. Zhaxybayeva Regional features of camel milk composition and properties in the Republic of Kazakhstan // Potravinarstvo Slovak Journal of Food Sciences. – 2024. – Vol. 18. – P. 425–438. https://doi.org/10.5219/1952.

20. E.A. Gabrilyants, R.S. Alibekov, G.E. Orymbetova Development of camel milk cheese technology and research of qualitative characteristics // Foods and Raw Materials. – 2023. – Vol. 4. – P. 69–78. https://doi.org/10.32014/2023.2518-1491.193.