Тау туризмі спортшыларының күзгі киім пакеттерінің тозуға төзімділігін зерттеу

Тау туризмі жағдайында киім бір мезгілде төмен температураға, желге, атмосфералық жауыншашынға және механикалық жүктемелер кешеніне (созылу, иілу, бұралу, тозу) ұшырайды, олар циклдік сипатта болады және өнімнің аймақтарына біркелкі бөлінбейді. Жұмыста сыртқы пайдалану факторларының (температура, ылғалдылық, дымқыл салқындату және мұздату, жел және абразивті жүктеме) және ішкі факторлардың (жылу өнімдерінің деңгейі, терлеу, қозғалыс динамикасы, жергілікті қысым) жиынтығын ескере отырып, тау туристері үшін киім материалдарының пакеттерін (қабық – оқшаулау – төсеу) таңдау әдісі ұсынылған. Әдіс жұмыс жүктемелерінің түрлері бойынша киімнің құрылымдық элементтерін аймақтарға бөлуге және эксперименталды түрде анықталған көрсеткіштерді қамтитын таңдаудың көп өлшемді матрицасын қолдануға негізделген: циклдік жүктеме кезіндегі қалдық деформация, құрғақ және ылғалданған кезде перпендикуляр қысу кезіндегі оқшаулаудың реологиялық сипаттамалары, сондай-ақ созылу, бұралу және тозудың бірлескен әсерінен материалдар пакеттерінің шаршауға төзімділігі. Нәтижелер ылғалдандыру және климаттық жағдайлардың кейінгі әсері оқшаулаудың деформациялық қасиеттерін айтарлықтай өзгертетінін көрсетеді: табиғи материалдар қаттылықтың өсуімен сипатталады, ал синтетикалық оқшаулау тұрақты өнімділік сипаттамаларын сақтайды. Thinsulate негізіндегі синтетикалық оқшаулау пакеттері шынтақ бүгілу аймағында минималды қалдық деформацияға және шаршауға төзімділіктің жоғарылауына ие екендігі анықталды, бұл оларды тау туризмі үшін киімде ұтымды қолдануды негіздейді.

1. Г.Н. Кукин. Технология швейных изделий : учеб. пособие. – М.: Легпромбытиздат, 2019. – 320 с.

2. С.В. Ермаков. Эксплуатационные свойства текстильных материалов : учеб. пособие. – СПб. : Профессия, 2020. – 288 с.

3. J. Fan, L. Hunter. Engineering Apparel Fabrics and Garments. – Cambridge : Woodhead Publishing, 2009. – 416 p.

4. K.L. Hatch Textile Science. – New York : Fairchild Books, 2013. – 512 p.

5. Патент Республики Казахстан № 4212. Способ исследования износостойкости пакетов материалов одежды и устройство для его осуществления / С.К. Нурбай, Ж.А. Усенбеков, С.К. Лопандина, А. Канатулы. – НИИС РК, опубл. 06.03.2019.

6. ISO 12947-1:1998. Textiles — Determination of the abrasion resistance of fabrics by the Martindale method. Part 1: Martindale abrasion testing apparatus. – Geneva: ISO, 1998.

7. K. Slater. Textile Testing and Quality Control. – Boca Raton: CRC Press, 2017. – 312 p.

8. B. Saville. Physical Testing of Textiles. – Cambridge: Woodhead Publishing, 2008. – 384 p.

9. J. Hu. Structure and Mechanics of Woven Fabrics. – Cambridge: Woodhead Publishing, 2004. – 312 p.

10. ГОСТ 9733.27–83. Материалы текстильные. Методы испытаний на износ. – М.: Изд-во стандартов, 1984. – 12 с.

11. ISO 12947-2:2016. Textiles — Determination of the abrasion resistance of fabrics by the Martindale method. Part 2: Determination of specimen breakdown.

12. ISO 11092:2014. Textiles — Physiological effects — Measurement of thermal and water-Saville B. Physical Testing of Textiles. – Cambridge: Woodhead Publishing, 2008. – 384 p.

13. А.Н. Баранов Одежда для экстремальных условий. – М.: Инфра-М, 2021. – 256 с.

14. Ж.А. Усенбеков, С.К. Нурбай, Е.А. Ашимова Исследование свойств упаковок зимней одежды спортсменов // Известия Вузов. Технология текстильной промышленности. – 2017. – № 4 (370). – Пс. 200–202.

15. G. Havenith, I. Holmér, K. Parsons Personal factors in thermal comfort assessment // Climatic Change. – 2002. – Vol. 52. – P. 63–76.

16. Y. Li The science of clothing comfort //Textile Progress. – 2001. – Vol. 31, No. 1–2. – P. 1–135.

17. A. Das, R. Alagirusamy Science in Clothing Comfort. – New Delhi: Woodhead Publishing India, 2010. – 364 p.